EFEKTYWNE POSŁUGIWANIE SIĘ MODELEM

Sierpień 27th, 2009

Efektywność posługiwania się modelem nauczania poszukującego wyma­ga zrozumienia kilku istotnych spraw. Jak zobaczymy, wiążą się one z kon­kretnymi sposobami nauczania. Uczniowie mają myśleć, rozwiązywać problemy i odkrywać. W tak sfor­mułowanym celu kształcenia nie ma nic nowego. Strategie nauczania nazy­wane metodą odkryć, metodą problemową, metodą dociekania, nauczaniem indukcyjnym mają długą i godną tradycję. Sięgająca starożytnej Grecji meto­da sokratyczna podkreśla wagę rozumowania indukcyjnego i dialogu w nau­czaniu. John Dewey (1933) pisał o doniosłości „myślenia refleksyjnego” i o tym, co powinien czynić nauczyciel, aby pomóc uczniom wyrobić umiejęt­ności i procesy produktywnego myślenia.

NAJOGÓLNIEJSZY CEL

Sierpień 16th, 2009

Jerome Bruner (1960; 1962; 1966) podkreśla wagę uczenia się przez odkrywanie i działań nauczyciela, dzięki którym uczniowie stają się „konstruktorami” własnej wiedzy.Najogólniejszym celem nauczania poszukującego jest wspomaganie ucz­niów w nauce stawiania pytań, poszukiwania odpowiedzi i rozwiązań, aby zaspokoić własną ciekawość, oraz budowania własnych teorii i koncepcji. Ruch reform programowych, który w latach pięćdziesiątych i sześćdziesią­tych ogarnął Stany Zjednoczone, pozostawił po osobie konkretne metody nauczania poszukującego wielu przedmiotów szkolnych.W przedmiotach przyrodniczych i społecznych nauczanie poszukujące skupia się na rozumowaniu indukcyjnym i procesie badawczym właściwym dla metody naukowej.

OPRACOWANA WERSJA NAUCZANIA

Sierpień 14th, 2009

Na przykład Richard Suchman (1962) opracował wersję nauczania poszukującego, którą nazwał metodą dociekania. Nauczy­ciel styka ucznia z czymś zagadkowym lub zawierającym sprzeczność. W ten sposób rozpala ciekawość i motywuje do dociekań, jak w następującym przykładzie:Nauczyciel trzyma w rękach termoskop składający się z dwóch małych banieczek połączo­nych szklaną rurką częściowo wypełnioną czerwonym płynem. Kiedy nauczyciel kładzie rękę na prawej banieczce, czerwony płyn zaczyna bulgotać i przepływa na lewą stronę. Kiedy nauczyciel położy rękę na lewej banieczce, płyn bulgoce i przemieszcza się na prawą stronę. Nauczyciel pyta uczniów, dlaczego płyn przepływał z jednej strony na drugą. Gdy uczniowie zastanawiają się nad odpowiedzią, nauczyciel zachęca ich do zbierania informacji o termoskopie i czerwonym płynie, produkowania hipotez lub teorii wyjaśniających zjawisko i do obmyślania sposobów weryfikacji swoich teorii.

STRATEGIA POSZUKIWANIA

Lipiec 26th, 2009

Suchman interesował się głównie elementarnym kursem nauk przyrod­niczych. Istnieją też podobne programy z przedmiotów przyrodniczych i spo­łecznych dla szkół średnich (np. Schwab 1965). Jeżeli strategię poszukiwania stosujemy na lekcjach z takich dziedzin wiedzy, jak nauki humanistyczne lub historia, właściwy tym dziedzinom proces badawczy będzie wyznaczać bieg lekcji. Na przykład Edwin Fenton (1966) opracował metodę nauczania historii i nauk społecznych, którą na­zwał podejściem indukcyjnym. Fenton pragnął, aby uczniowie stawiali takie pytania, jakie mogliby postawić historycy, aby prowadzili analizę historycz­ną, weryfikowali koncepcje i teorie, wyszukując w materiałach artefakty.

NIEZALEŻNIE OD METODY

Lipiec 24th, 2009

Niezależnie od konkretnej metody i nauczanego przedmiotu w modelu nauczania poszukującego nauczyciel nie przyjmuje dedukcyjnego, ale induk­cyjny tok nauczania. Zamiast, jak to się dzieje w przypadku modelu naucza­nia podającego lub bezpośredniego, podawać uczniom koncepcje i teorie, przedstawia uczniom pytania i problemy i prosi, by sami spróbowali stwo­rzyć własne koncepcje i teorie. Nauczyciel nie naucza wiedzy, lecz ułatwia zgłębianie jej i odkrywanie. By praca taka powiodła się, nauczyciel powinien wiedzieć, czym jest myślenie, jaka jest natura dyskursu i jaką odgrywa on rolę w procesie uczenia się myślenia.

UMIEJĘTNOŚCI I PROCESY

Lipiec 19th, 2009

Lista koncepcji i terminów używanych, aby opisać ludzkie myślenie, jest tak obszerna, że zarazem imponuje i dezorientuje. Czym jest myślenie? Co to są umiejętności myślenia? Co to są wysoko zorganizowane umiejętności myślenia? Większość definicji zawiera wyrażenia opisujące abstrakcyjne pro­cesy i operacje poznawcze. Na przykład:Myślenie jest procesem, na który składają się takie czynności umysłowe, jak. indukcja, dedukcja, klasyfikacja i wnioskowanie.Proces myślenia polega na abstrahowaniu i odkrywaniu podstawowych zasad, czego przeciwieństwem jest pozostawanie na poziomie konkretów (taktów i przypadków).Myślenie jest zdolnością analityczną i krytyczną, pozwalającą dochodzić do wniosków na podstawie logicznego rozumowania lub osądu. Na ogół przyjmuje się, że umiejętności myślenia różnią się od umiejętno­ści dotyczących spraw bardziej konkretnych, zachowania i czynności motory- cznych. Są one bardziej złożone i niealgorytmiczne. Przyjrzyjmy się temu, co Lauren Resnick (1987, s. 2—3) napisała o myśleniu, które nazwala wysoko zorganizowanym

MYŚLENIE TO…

Lipiec 10th, 2009

Jest złożone. Przyjmując tylko jeden punkt widzenia, nie obejmie się (w sensie mentalnym) całego procesu,Często prowadzi do wielu rozwiązań, z których każde ma swo­je zalety i wady, nie zaś do rozwiązania jedynego,Zawiera subtelne osądy i interpretacje,Posługuje się rozmaitymi kryteriami, które mogą być ze sobą sprzeczne,Często charakteryzuje się niepewnością. Nie wszystko, co wiąże się z rozpatrywanym zadaniem, jest od razu wiadome,Samoreguluje proces myślenia. Nie zachodzi ono wtedy, gdy każdym krokiem kieruje ktoś z zewnątrz,Obejmuje nadawanie znaczeń i odnajdywanie struktury ele­mentów znajdujących się w nieładzie,Wymaga wysiłku i ogromnej pracy umysłowej związanej z prze­twarzaniem wiadomości i ocenianiem. Zwróćmy uwagę na takie określenia, jak: „subtelne osądy”, „samoregula- cja”, „nadawanie znaczeń”, „niepewność”. Niewątpliwie procesy umysłowe, które określenia te charakteryzują, i umiejętności potrzebne, by takie procesy zaktywizować, cechują się ogromną złożonością.

INNY POGLĄD

Czerwiec 20th, 2009

Hyde i Bizar (1989) przedstawiają inny pogląd na to, czym jest myślenie. Opierając się na najnowszych badaniach nad myśleniem, traktują je jako procesy umysłowe, nie zaś jako umiejętności. Wyróżniają sześć takich proce­sów (których tworzywem są wiadomości — przyp. tłum.):Posługiwanie się wiedzą uprzednią, odnoszenie sądów do doświadczenia, integrowanie wiedzy posiadanej z nową:indywidualizowanie informacji (wiązanie ze swoim doświadczeniem i sytuacją),posługiwanie się wiedzą utajoną,poszukiwanie założeń,interpretowanie,znajdywanie analogii, metafor i porównań, analiza krytyczna i ocenianie.

UKIERUNKOWANIE I WZORCE

Czerwiec 16th, 2009

Ukierunkowanie aktywacji wiedzy. Rozkładanie na elementy, analizo­wanie, kodowanie, reprezentowanie, decydowanie, co jest istotne i na czym skupić myślenie:rozpoznawanie kluczowych aspektów, atrybutów, cech, rysów,obserwowanie obiektów (zdarzeń, zjawisk, stworzeń, rzeczy),porównywanie i przeciwstawianie,zbieranie, utrwalanie, reprezentowanie.Dopasowywanie, łączenie, syntetyzowanie, dostrzeganie wzor­ców, formowanie pojęć, scalanie:organizowanie informacji,klasyfikowanie i kategoryzowanie,zbieranie,wnioskowanie,przewidywanie, stawianie hipotez.Posługiwanie się wiedzą w celu zrozumienia problemów i sytuacji o rosnącej złożoności i odpowiedniego działania:decydowanie,rozwiązywanie problemów,dociekanie i prowadzenie badań.Dywergencyjne wykorzystanie wiedzy w celu wytworzenia nowych i urozmaiconych form rozumienia:wyobrażanie,wyrażanie, tworzenie,odkrywanie,